• 

تنوع و فراوانی  دیوانها و دادگاههای بین المللی :
تهدید یا فرصت؟

دکتر سید باقر میرعباسی

گفتار اول :

یادآوری پدیده فراوانی محاکم بین المللی

• یکی از نشانه های بارز توسعه حقوق بین الملل در دوران پس از جنگ سرد افزایش دادرسی های بین المللی است.

تاریخچه محاکم بین المللی

- دیوان دائمی داوری

- دیوان دائمی دادگستری بین المللی

- دیوان بین المللی دادگستری

- تاسیس دادگاه های منطقه ای

- موج جدید تاسیس محاکم بین المللی به ویژه در دو اخیر

- چشم انداز آینده

دوره های شکل گیری دادرسی های بین المللی

• دوره اول: قبل از تاسیس دیوان دائمی داوری

• دوره دوم: سال 1899 و تاسیس دیوان دائمی داوری

• دوره سوم: (1945-1980) تاسیس دیوان بین المللی دادگستری و نهادهای اروپایی و آمریکایی و مرکز حل اختلافات سرمایه گذاری

• دوره چهارم: (1980-2007) دیوان بین المللی حقوق دریاها و ICTY, ICTR, ICC

از مشخصه های این دوره شتاب پدیده جهانی شدن


گفتار دوم

بند اول:

دلائل و موجبات عام تنوع و فراوانی
محاکم بین المللی

الف- توسعه حقوق بین الملل عمومی بطور کلی

ب- توسعه وافزایش کم سابقه سازمان های بین المللی

ج- توسعه حقوق بین الملل اقتصادی

بند دوم: تنوع و فراوانی محاکم بین المللی و دیوان بین المللی دادگستری

الف- دلائل تاریخی

ب- دلائل عملی

1- عدم قابلیت رسیدگی به تعداد فراوان پرونده

2- ترکیب دیوان

3- محدودیتهای صلاحیتی

 

گفتار سوم: نظرات مخالفان فراوانی محاکم بین المللی

الف- اودا

ب- جنینگز

ج- برگنتال

د- گیوم

ه- دوپوئی

و- ابی صعب

گفتار چهارم: نظرات موافقان فراوانی محاکم بین المللی

الف- بجاوی

«با این گونه سروصداهای رویه قضایی است که حقوق بین الملل می تواند به توسعه برسد.»

«پس چه باید کرد؟ بر روی نهادها پافشاری نمود؟ جواب من منفی است. بر روی انسانها تکیه کرد؟ جوابم مثبت است. ترجیج من درخصوص بحث (فراوانی محاکم بین المللی) راه حل دوم است. زیرا یک کاسه نمودن نهادهای بین المللی یا ایجاد یک نظم سلسه مراتبی کاملا تخیلی است. خواست قلبی من این است که از طریق گفتگو بین قضات وتحت نظارت فائقه علمای برجسته حقوق بین الملل می توان به چنین مساله ای سامان داد... زیرا خواست قلبی اینگونه اشخاص ایجاد نظم در جامعه بین المللی و احترام متقابل است.»

• نظرات موافقان فراوانی محاکم بین المللی

ب- هیگینز

«راجع به برداشتهای متفاوت از قواعد یکسان، نباید چندان بزرگ نمایی کرد ... تلاش چشمگیر محاکم و دادگاه ها بر سازگاری بین خود و نیز پیروی از دیوان بین المللی دادگستری استقرار یافته است.»

«ما قضات باید بر آن باشیم تا چگونگی زندگی کردن در این دنیای جدید و پیچیده را بیاموزیم و باید به جای دامن زدن به مشکل به آن به عنوان یک فرصت بنگریم. ما باید آرای یک دیگر را مطالعه نماییم. ما باید برای کارهای قضایی یکدیگر احترام قائل باشیم و به جز مواردی که محتوای امر واقعا اجازه چنین راه حلی را نمی دهد، باید سعی در حفظ وحدت بین خود داشته باشیم.»

نتیجه گیری

1- انتظار تحقق نوعی وحدت هنجاری قریب الوقوع در نظام بین المللی با توجه به خصیصه منحصربه فرد این نظام بسیار آرمانی و تخیلی است. موضوعی که تحقق آن حتی در نظام های داخلی نیز با مشکلات فراوان مواجه بوده است.

2- شکل گیری محاکم و نهادهای بین المللی جدید و پیدایش پدیده فراوانی دادگاه ها و دیوانهای بین المللی را باید به فال نیک گرفت زیرا به تعبیر قاضی بجاوی با تعارض آرای این مراجع توسعه حقوق بین الملل امکان پذیر خواهد بود.

3- البته شاید بتوان امید داشت برای نسل های آینده نوعی وحدت در اصول و موازین بنیادین را پیش بینی نمود. ولی در سطوح پایین کماکان تنوع و چندپارگی قواعد بین المللی جزء لاینفک حیات بین المللی باقی خواهد ماند.

4- با این حال ضروری است که سازوکار مشخصی برای حل تعارضات هنجاری ایجاد نمود. دیوان بین المللی دادگستری؟ کمیسیون حقوق بین الملل؟ یا نهاد دیگر؟