ساماندهی اخلاق اداری
یا لطیف
اللهم عجل لولیک الفرج
ساماندهی اخلاق اداری
محمد محبی
یکی از دلایل عمده ناراحتی و نارضایتی مردم عزیز از نظام اداری از حوزههای مختلف عدم ساماندهی اخلاق اداری بر مبنای معیارهای دینی است. بر این اساس مطالب زیر که عمدتاً بهرهگیری اخلاق اداری از نگاه علی(ع) است فصل جدیدی است که متولیان امور به آبشخور و سرچشمه حکمت و معرفت یعنی نهجالبلاغه مولا را به صحنه عمل درآورند و منشور ساماندهی اخلاق اداری را از آن استخراج و مبنای کار خود قرار دهند تا انشاءالله امور به سامان برسد.
بیتردید اگر اخلاق اداری، در زندگی کاری انسان وجود و حضور داشته باشد کار کردن شیرین و وتوام با رضایت شغلی و احساس رضایت و خودشکوفایی از یک سو و رضایت مردم وپیشرفت امور و شکوفایی کار از دیگر سوی است. رشد و شکوفایی استعدادهای انسان در جهت کمال، در عرصه کار و عمل بر پایههای اخلاق اداری است. حضور اخلاق اداری، کار کردن را از صورتی تکراری، خستهکننده و ملالآور بیرون میبرد و به انسان احساس تعالی میبخشد و همین احساس تعالی در نفس کار کردن و مناسبات انسانی با دیگران بهشدت تاثیر میگذارد و با شکسته شدن اخلاق، همه حریم ها میشکند و چون حریمها شکسته شود هر پلیدی در باطن و ظاهر و در مناسبات و روابط ظهور کند.
علی(ع) در سفارشی نورانی فرموده است: «مبادا اخلاق نیک در هم بشکنید و آن را دگرگون و به اخلاق بد مبدل سازید.»
مبانی سامانبخشی اخلاق اداری
مهمترین مبنا در سامان یافتن اخلاق اداری، تصحیح بینش کارکنان و به سامان آوردن نوع نگاه آنان به خودشان و مردم و مسوولان است. آنچه مبنای اصلی اخلاق اداری است، رسیدن به نگاهی توحیدی است که همه چیز را در موارد حق ببیند و در این مدار عمل نماید.
ارزش آدمی به نوع بینش اوست و تعیینکنندهترین چیز در مناسبات زندگی و کاری، نوع نگاه آدمی است.
علی(ع) میفرماید: «انسان را آن بهاست که در دیدهاش زیباست و بدان نیک داناست.»
انسانی که خود را کریم میبیند و برای خود کرامت نفس قائل است تن به ذلت نمیدهد و خواری گناه را نمیپذیرد. مبنای اخلاق اداری نیز همینگونه دیدن است.
مادامی که انسان به چنین نگاهی دست نیابد اصلاح رفتارها میسر نمیگردد و مناسبات مطلوب در سازمان اداری رخ نمینماید.
به بیان امام خمینی(ره): «تا انسان به آمال خودش پشت نکند، به دنیا پشت نکند، جلو نمیرود، دنیا همان آمال آدم است. دنیای هر کس همان آمال اوست و ... دنیا تکذیب شده است و عالم طبیعت تکذیب نشده است. دنیا همان است که پیش شماست. خود شما وقتی توجه به نفستان دارید، خودتان دنیایید. دنیای هر کس آن است که در خودش است، آن تکذیب شده است، اینها مظاهر خداست. آنچه انسان را از ساحت قدس وکمال بعید میکند دنیاست و آن هم پیش خود آدم است.»
بنابراین تا نگاه اسنان به عالم اصلاح نشود، چیزی اصلاح نمیشود و نگاهشناسی اساس همه امور است. در اندیشه توحیدی علی(ع) کارگزاران هر دولت و کارکنان سازمان، پیوسته باید به یاد داشته باشند که بنده خدایند و همین تلقی است که آنان را از بیماریهای روحی و رفتارهای غیراخلاقی حفظ مینماید.
نگاه نادرست به خود، یعنی خود را صاحب قدرت دیدن به نخوت آلوده شدن و بزرگی فروختن، آدمی را از مرز انسانیت به در میبرد و او را از خرد نورانی بیبهره میسازد و گرفتار تندی و تیزی و سرکشی مینماید، پس باید پیوسته خود را آن ببیند که هست.
در نظام اداری، اگر کسی خود را بنده پروردگار و خدمتگزار مردم نبیند، بیگمان به سوی خودکامگی میل میکند و خود را محور و معیار سنجش قرار میدهد. اگر انسان به کرامت ذاتی خود توجه نماید به امور کماهمیت تمایل نمییابد و خود را برتر از آن میداند که تن به نادرستی بسپارد.
بنابراین از مهمترین اموری که باید بدان پرداخت، حفظ و رشد کرامت کارکنان نظام اداری و ترسیم و تقویت کرامت ایشان است که اگر کارکنان نظام اداری خود را کریم ببینند، کریمانه رفتار میکنند و کرامت خود را با هیچ چیز معاوضه نمینمایند.
انسان کریم، قدر خود را میشناسد و خود را با ارزشتر از آن میداند که تن به پستی دهد. انسانی که خود را مسوول و پاسخگوی کردار و رفتار خویش میبیند، بیگمان متاثر از این نگاه قرار میگیرد و به اخلاق اداری مطلوب نزدیک میشود. انسانی که خود را در گذر و رفتن میبیند و میداند که برای همه چیز باید پاسخگو باشد و معاد را به یاد دارد این نگاه به شدت در رفتار اداری او تاثیر میگذارد.
انسانی که خود را در راه بازگشت به سوی خدا میداند و در این مسیر خود را عهدهدار وکالت مردم میبیند، اخلاقی خدمتگزارانه مییابد و نه فرمانروایانه. رفتار و کرداری وکیلانه پیدا میکند و نه مالکانه. اگر همه کسانی که عهدهدار خدمتی به مردم هستند در خدمت مردم باشند در مناسبات اداری به رفتار و کردار سلطهگرانه میل نمیکند.
یکی از آفتهای اخلاق اداری و تباهکنندهترین عامل رفتار انسانی این است که کارگزاران، مردم را از بالا به پایین بنگرند و در اداره امور فرمانروایی کنند.
امام(ع) به کارگزاران خود میآموزد که با مردم رفتار و کرداری کاملا انسانی داشته و چنین رفتاری محصول نگاهی مهرورزانه و خدمتگزارانه به همگان است. یکی دیگر از مبانی اخلاق اداری، روحیه خدمتگزاری است. فلسفه وجودی نظام اداری، خدمتگزاری به مردم است و همه کارگزاران در تمام مراتب خادمان مردمند، این امر به عنوان یک اصل در نظام اداری مطرح است و مادامی که چنین احساسی وجود داشته باشد کارگزاران، جایگاه و موقعیت خود را نعمتی میدانند که وسیله خدمت به مردم است.
هر چه در انجام امور روحیه خدمتگزاری کاملتر باشد ارزش کار و کارگزار بیشتر است. با پایبندی به چنین اصلی، خدمتگزاری به مردم، مطلوبترین کارها شمرده میشود و در انجام دادن آن هیچ منتی نخواهد بود و هیچ بزرگنمایی در خدمت صورت نخواهد گرفت. مبنای دیگر اخلاق اداری اصل مهرورزی است. انجام دادن کارها و خدمتگزاری از سر مهرورزی والاترین هنر در اخلاق اداری است.
چنانچه انجام دادن امور با مهرورزی توأم شود صورتی زیبا و کاملا انسانی مییابد و موجب پیوند جانها و الفت قلبها میگردد و در رفتار و مناسبات اداری انقلاب معنوی به وجود میآورد.
چه زیبا مولاعلی(ع) فرموده است: «دلهای آدمیان رمنده است، پس هر که با آن الفت برقرار سازد روی بدو نهد.»
خردورزی اقتضا میکند که کارگزاران و کارکنان نظام اداری در همه امور مهرورزانه عمل و رفتار کنند که هیچ چیز مانند مهرورزیها سختیها را نمیزداید و گرهها را نمیگشاید و خلاصه علاقه و محبت زمامدار عامل بزرگی برای ثبات و ادامه حیات امورات اداری است.
منبع : http://www.roshdnews.ir/index.php?view&sid=18211
nomos کلمه ای یونانی به معنای قانون می باشد . احترام به قانون توسط همه مردم زمینه ساز حاکمیت آن در جامعه خواهد شد . آرزوئی که هر ایرانی در دل و سر می پروراند . رسیدن به دولت قانونمدار و رعایت حقوق بنیادین و آزادیهای عمومی نیازبه همت و یاری همه آحاد جامعه دارد . باید دستهای یکدیگر را صمیمانه تر و محکمتر بفشاریم . ....